Nhiếp ảnh thể thao tốc độ, chẳng hạn như đua xe mô tô hoặc ô tô, là một thể loại đầy thử thách nhưng cũng cực kỳ thú vị, nơi bạn có thể ghi lại những khoảnh khắc tốc độ cao và cảm xúc mãnh liệt. Với sự phát triển của công nghệ máy ảnh và ống kính, ngay cả những người mới bắt đầu cũng có thể tạo ra những bức ảnh ấn tượng nếu nắm vững các kỹ thuật cơ bản. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn cách chụp ảnh thể thao tốc độ, từ việc chọn thiết bị, thiết lập máy ảnh, đến các kỹ thuật như chụp lia (panning) và bố cục.
Tiếng gầm rú uy lực của động cơ, khoảnh khắc những cỗ máy tốc độ lao vút qua làn đường, cùng ánh mắt tập trung cao độ của các tay đua… Ghi lại trọn vẹn sức hút mãnh liệt của thể thao tốc độ (motorsports) trong một khung hình duy nhất là điều không hề đơn giản. Tuy nhiên, khi nắm vững cách lựa chọn ống kính và kỹ thuật tác nghiệp, bạn hoàn toàn có thể tự tay tạo nên những tác phẩm mãn nhãn. Dưới đây là những kiến thức nền tảng về nhiếp ảnh đua xe tốc độ cùng hướng dẫn chọn ống kính tối ưu.
Ống kính tele – Trang bị cốt lõi trong nhiếp ảnh đua xe
Quy tắc nền tảng trong chụp ảnh đua xe thể thao là sử dụng ống kính tele. Một ống kính có tiêu cự từ 200mm trở lên là trang bị khuyên dùng để phóng đại chi tiết những cỗ máy đang lao đi ở tốc độ cao từ khoảng cách xa, giúp bức ảnh đạt được sự bề thế và sống động.
Lưu ý: Một số trường đua có quy định hạn chế về kích thước và chiều dài của ống kính mang vào khu vực khán đài, vì vậy hãy tìm hiểu trước quy định của ban tổ chức.
Bên cạnh đó, việc trang bị thêm một ống kính zoom bao quát từ góc rộng đến dải tiêu chuẩn cũng rất hữu ích. Chiếc lens này sẽ hỗ trợ bạn bắt trọn toàn cảnh trường đua, không khí sôi động trên khán đài và các hoạt động hậu trường, giúp bộ ảnh kể trọn vẹn câu chuyện bên lề đường đua.
Có cần thiết phải sử dụng chân máy ảnh hay chân đơn monopod?
Nhiếp ảnh thể thao tốc độ đòi hỏi khả năng di chuyển linh hoạt và phản xạ tức thì theo tình huống. Do đó, chụp cầm tay (hand-held) là phương thức chủ yếu và chân máy không phải là trang bị bắt buộc.
Tuy nhiên, nếu bạn phải tác nghiệp liên tục suốt nhiều giờ hoặc sử dụng các dòng ống kính siêu tele nặng, một chiếc chân máy đơn (Monopod) là phụ kiện hỗ trợ đắc lực. Monopod giúp nâng đỡ trọng lượng thiết bị, giữ khung hình ổn định mà vẫn đảm bảo tính cơ động khi đổi góc chụp.
Ngược lại, chân máy ba chân (Tripod) chiếm nhiều không gian và khó sử dụng linh hoạt trong điều kiện diện tích chật hẹp tại trường đua, đặc biệt dễ gây cản trở tầm nhìn của khán giả xung quanh ở các khu vực đông người.
Thiết lập thông số phơi sáng cơ bản
Hãy bắt đầu từ các thiết lập thông số nền tảng và linh hoạt tinh chỉnh dựa trên kết quả ảnh chụp thực tế:
Chế độ chụp (Shooting Mode)
Nên ưu tiên sử dụng Chế độ Ưu tiên tốc độ màn trập (S / Tv). Ở chế độ này, bạn chủ động chọn tốc độ chụp mong muốn, máy ảnh sẽ tự động tính toán khẩu độ và ISO phù hợp. Việc kiểm soát tốc độ màn trập là yếu tố quan trọng hàng đầu khi ghi lại chuyển động của ô tô và mô tô tốc độ cao. Khi đã thành thạo, bạn có thể chuyển sang Chế độ Thủ công (Manual – M) để toàn quyền kiểm soát bức ảnh theo ý đồ riêng.
Khẩu độ (F-number)
Để khắc họa sắc nét từng đường nét cơ khí và thân xe, hãy khép khẩu độ trong khoảng F8 đến F11. Mức khẩu độ này giúp tăng độ sâu trường ảnh, giữ cho toàn bộ cỗ máy nằm trọn trong vùng rõ nét. Nếu muốn làm mờ phông nền xung quanh để nổi bật chủ thể, bạn có thể mở khẩu lớn hơn.
Tốc độ màn trập (Shutter Speed)
Khi muốn chụp ảnh tĩnh đóng băng chuyển động, hãy thiết lập tốc độ trong khoảng 1/200 đến 1/1000 giây. Bạn nên bắt đầu ở mức an toàn khoảng 1/500 giây rồi tinh chỉnh tăng giảm tùy theo tốc độ thực tế của xe trên đường chạy.
Độ nhạy sáng (ISO)
Bạn có thể để ISO ở chế độ Tự động (Auto ISO). Vào những ngày trời nắng sáng, mức ISO 100 đến ISO 500 là đủ cho bức ảnh sáng rõ và trong trẻo. Trong điều kiện trời âm u hoặc có mưa thiếu sáng, hãy nâng ISO lên mức ISO 1600 đến ISO 3200 hoặc kết hợp bù trừ sáng (+EV). Lưu ý không đẩy ISO lên quá cao để tránh làm ảnh bị vỡ hạt (noise).
Các mẹo tác nghiệp cơ bản trên đường đua
Trước khi thử sức với các kỹ thuật phức tạp như chụp lia máy (panning), hãy nắm vững các bước căn bản để có được những bức ảnh tĩnh sắc nét:
Chuẩn bị và khảo sát thực địa
Hãy nghiên cứu trước sơ đồ toàn bộ đường đua để nắm rõ vị trí các khúc cua gắt (corners) và đoạn đường thẳng tăng tốc (straights). Nếu có thể, hãy đến sớm để trực tiếp quan sát trường đua bằng mắt thực tế, từ đó tìm ra những góc bấm máy đắc địa mà trên bản đồ không thể hiện rõ.
Kỹ thuật lấy nét chuẩn xác
- Thiết lập hệ thống lấy nét tự động ở chế độ Lấy nét liên tục (Continuous AF / AF-C) và chọn vùng lấy nét dạng Vùng (Zone) hoặc Điểm linh hoạt (Flexible Spot / Tracking) để máy ảnh liên tục bám nét theo xe.
- Căn sẵn khung hình tại góc cua dự định, bấm chụp liên tục ngay trước thời điểm xe bắt đầu tiến vào góc nhìn.
- Kỹ thuật “bẫy nét” (Pinpointing / Trap Focus): Sử dụng lấy nét tay (MF) để khóa nét sẵn tại một điểm cố định trên mặt đường mà xe chắc chắn sẽ chạy qua, sau đó bấm chụp đúng khoảnh khắc xe lao qua điểm đó.
Bố cục khung hình
Nắm vững các bố cục kinh điển như Bố cục 1/3 hoặc Bố cục đường chéo để nhanh chóng bắt được những khung hình cân đối. Nếu vị trí đứng cách xa đường chạy, hãy chủ động chụp khung hình rộng với khoảng biên an toàn để dễ dàng cắt cúp (crop) lại chủ thể trong khâu hậu kỳ.
Kỹ thuật xử lý hàng rào bảo vệ (Fence)
Khi bắt buộc phải chụp xuyên qua hàng rào lưới thép tại trường đua, hãy đưa sát thấu kính trước của ống kính vào sát mắt lưới nhất có thể và mở khẩu lớn. Cách làm này sẽ làm mờ nhòe hoàn toàn cấu trúc hàng rào, giúp bức ảnh trong trẻo như không có vật cản.
Làm chủ kỹ thuật chụp lia máy
Kỹ thuật lia máy (panning) là phương pháp xoay máy ảnh theo chuyển động của xe nhằm giữ cho xe sắc nét trong khi phông nền bị kéo vệt mờ nhòe, tạo cảm giác tốc độ vô cùng mạnh mẽ:
Tốc độ màn trập cho ảnh lia máy
Chìa khóa của ảnh lia máy là hạ tốc độ màn trập xuống mức vừa phải. Hãy bắt đầu làm quen ở tốc độ 1/125 đến 1/320 giây, sau đó hạ dần xuống các mức chậm hơn khi tay nghề đã vững. Ngoài ra, hãy tận dụng Chế độ chống rung chuyên dụng cho lia máy (VC Mode 2) trên ống kính nếu có.
Tôn vinh tốc độ qua phông nền
Hãy chọn những góc chụp có phông nền phía sau như vạch sơn lề đường (curb), hàng rào cờ hiệu hay thảm cỏ xanh. Khi lia máy, các chi tiết này sẽ biến thành những vệt sáng kéo dài mượt mà, tạo độ tương phản mạnh mẽ với cỗ máy đang lao đi.
Thao tác xoay thân người mượt mà
Tuyệt đối không giật mạnh cổ tay hay xoay máy đột ngột. Hãy giữ chắc máy ảnh áp sát người, khép hai khuỷu tay, đứng vững hai chân và xoay cả phần thân trên từ trục hông theo hướng di chuyển của chiếc xe. Giữ chuyển động xoay thật đều và bấm chụp liên tục trong suốt hành trình xe chạy qua tầm mắt.
Sử dụng kính lọc giảm sáng (ND Filter)
Khi chụp lia máy ở tốc độ màn trập chậm dưới trời nắng gắt, bức ảnh rất dễ bị dư sáng (cháy sáng). Sử dụng kính lọc ND8 (giảm 3 stop) hoặc ND16 (giảm 4 stop) sẽ giúp giảm bớt lượng ánh sáng đi vào cảm biến, cho phép bạn thoải mái cài đặt tốc độ màn trập chậm đúng ý muốn.
Kỹ thuật chụp ảnh theo từng bối cảnh cụ thể
Tại trường đua, bạn sẽ bắt gặp rất nhiều tình huống đa dạng. Tùy thuộc vào thể loại đua xe và điều kiện thời tiết, phương pháp chụp tối ưu cũng sẽ thay đổi:
Đua xe ô tô
Chụp trực diện đầu xe tại các khúc cua và bắt trọn khoảnh khắc thân xe chúi xuống khi phanh gấp sẽ giúp bạn lột tả được sức mạnh bứt phá của cỗ máy khi tăng tốc.
Bên cạnh đó, hãy thử chụp góc ngang thân xe ở đoạn đường thẳng. Đây là vị trí lý tưởng nhất để bạn thực hành những cú chụp lia máy (panning) đầu tiên. Khi đã quen tay, hãy thử sức với các cú lia máy ngay tại góc cua hoặc chớp lấy khoảnh khắc các xe vượt mặt nhau để tạo nên những tác phẩm giàu tính chuyển động đậm chất thể thao tốc độ.
Đua xe mô tô
Trong các chặng đua mô tô, tư thế và chuyển động của tay đua là yếu tố thị giác mang tính quyết định:
- Chụp trực diện trên đoạn đường thẳng: Hãy bắt trọn tay đua và cỗ máy thành một khối thống nhất nhằm truyền tải sự tập trung cao độ cùng cảm giác tốc độ xé gió.
- Thời điểm ôm cua: Ghi lại góc nghiêng gắt khi thân xe và đầu gối tay đua gần như chạm sát mặt đường. Khung hình này sẽ thể hiện trọn vẹn kỹ thuật phi thường cùng sự kịch tính nghẹt thở của chặng đua.
Xử lý khi gặp thời tiết xấu và điều kiện thiếu sáng
Thể thao tốc độ ngoài trời chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thời tiết, vì vậy việc nắm vững kỹ thuật tác nghiệp trong điều kiện bất lợi là rất cần thiết:
- Tăng độ nhạy sáng ISO: Khi trời mưa hoặc âm u, hãy tăng ISO lên mức ISO 1600 hoặc ISO 3200 để đảm bảo ảnh đủ sáng.
- Sử dụng bù trừ sáng (+EV): Tăng sáng cho các khung cảnh tối, nhưng cần kiểm soát để không làm cháy sáng các vùng phản quang trên thân xe. (Lưu ý: Tăng bù sáng ở chế độ Av sẽ làm chậm tốc độ chụp dễ gây rung hình, trong khi ở chế độ Tv sẽ khiến khẩu độ mở lớn làm giảm độ sâu trường ảnh).
- Chụp định dạng RAW: Giúp bạn linh hoạt phục hồi chi tiết và căn chỉnh màu sắc chuẩn xác ở khâu hậu kỳ.
- Tận dụng hạt mưa: Hãy biến các màn bụi nước bắn tung tóe từ bánh xe thành điểm nhấn chủ thể để gia tăng tính chân thực và sự khắc nghiệt của đường đua.
Hướng dẫn lựa chọn ống kính chụp ảnh đua xe thể thao phù hợp
Dưới đây là các tiêu chí quan trọng giúp bạn chọn được chiếc ống kính tối ưu nhất cho thể loại nhiếp ảnh tốc độ cao:
Dải tiêu cự
Tiêu cự là yếu tố quan trọng hàng đầu. Một ống kính tele từ 200mm trở lên là tiêu chuẩn bắt buộc để phóng lớn hình ảnh xe đua từ khoảng cách xa trên khán đài.
Đặc biệt, một ống kính siêu tele từ 400mm trở lên sẽ giúp bạn đặc tả cận cảnh các chi tiết cơ khí trên thân xe, biểu cảm ánh mắt của tay đua hay không khí làm việc hối hả trong khu vực kỹ thuật (pit lane). Ngoài ra, sở hữu một ống kính zoom bao phủ từ dải tiêu chuẩn đến tele xa cũng rất tiện lợi để chụp toàn cảnh không gian trường đua mà không cần phải thay lens liên tục.
Khẩu độ (F)
Ống kính có khẩu độ mở tối đa lớn (chỉ số F nhỏ) giúp việc chụp ảnh thiếu sáng trở nên dễ dàng hơn. Mức khẩu F2.8 hoặc F4 mang lại sự an tâm tuyệt đối khi tác nghiệp trong điều kiện thời tiết xấu, mây mù hoặc vào thời khắc chập tối.
Hiệu suất lấy nét tự động (AF)
Hệ thống AF đóng vai trò quyết định khi bám bắt các chủ thể chuyển động nhanh. Hãy ưu tiên các ống kính có động cơ lấy nét tốc độ cao, vận hành êm ái và bám nét chính xác theo quỹ đạo di chuyển của xe đua.
Cơ chế chống rung quang học tùy chỉnh linh hoạt (VC)
Chụp ảnh đua xe đòi hỏi thao tác cầm tay liên tục, do đó hệ thống chống rung tích hợp là trang bị cần thiết, đặc biệt ở các dải tiêu cự tele xa. Đối với kỹ thuật chụp lia máy (panning), hãy chọn các dòng ống kính trang bị chế độ chống rung chuyên dụng (như chế độ VC Mode 2 chỉ triệt tiêu rung chấn theo trục dọc, hỗ trợ lia máy theo trục ngang mượt mà).
Trọng lượng nhẹ và thiết kế nhỏ gọn
Để không bỏ lỡ các khoảnh khắc đắt giá, một chiếc ống kính nhỏ gọn, trọng lượng nhẹ sẽ giúp bạn không bị mất sức khi phải cầm máy suốt nhiều giờ hoặc di chuyển liên tục quanh trường đua. Trọng lượng nhẹ cũng giúp thao tác lia máy xoay theo thân xe trở nên linh hoạt và chuẩn xác hơn.
Khả năng thao tác
Vòng lấy nét xoay êm ái, có độ đầm vừa vặn sẽ hỗ trợ tối đa khi cần tinh chỉnh lấy nét thủ công (MF). Đối với ống kính zoom, cảm giác xoay của vòng zoom cùng cơ chế khóa zoom (zoom lock) là trang bị hữu ích, ngăn không cho ống kính tự trượt dài ra do trọng lượng khi bạn vận động di chuyển.
Cấu trúc kháng ẩm
Ống kính trang bị cấu trúc kháng ẩm và các gioăng cao su bảo vệ sẽ giúp bạn an tâm bấm máy ngay cả khi gặp mưa phùn. (Lưu ý: Trang bị thêm áo mưa chuyên dụng nếu tác nghiệp dưới trời mưa lớn kéo dài).
Bắt trọn uy lực và cảm xúc nghẹt thở của đường đua!
Chụp ảnh đua xe thể thao là một trong những thể loại nhiếp ảnh giàu thử thách, nhưng tay nghề của bạn sẽ nâng cao rõ rệt qua quá trình thực hành thường xuyên. Hãy ghi nhớ các tiêu chí lựa chọn ống kính cùng những kỹ thuật nền tảng để tự tin làm chủ những cú lia máy mãn nhãn và lưu giữ trọn vẹn sự phấn khích trên đường đua!
